Waardevolle les over Curaçao in de Tweede Wereldoorlog

Scholen op Curaçao hebben lange tijd alleen Nederlandse schoolboeken gebruikt. Daarom leerden de kinderen wel wie de Vader des Vaderlands is, maar stond er niets in de boeken over Tula, de leider van de grote slavenopstand op Curaçao. Ook leerstof over de Tweede Wereldoorlog in het Caribisch gebied ontbrak vrijwel compleet. Izaline Calister kreeg die verhalen wel van haar vader en oma te horen.

In Rum and Coca Cola komt de oma van Izaline Calister uitvoerig aan het woord. Calister buigt een beetje voorover, geeft een bescheiden kraak aan haar stem en laat oma, die ‘zweepslagen met de tong’ kon uitdelen, de gaten dichten in de historische kennis van de meeste toeschouwers in de zaal. In anderhalf uur schieten we van de jaren dertig – toen Duitse schepen nog gewoon in Willemstad aanmeerden – tot 1954, het jaar waarin Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden werd ondertekend en de Antillen een gelijkwaardige positie kregen binnen het koninkrijk en eigen aangelegenheden zelf mochten behartigen.

Geen onafhankelijkheid, maar wel zelfbeschikking, want met name Curaçao had door het wegvallen van het Nederlands bestuur na de Duitse invasie en de enorme geldstroom en werkgelegenheid door de olieraffinaderij van Shell laten zien de eigen zaakjes te kunnen regelen. Die bijna twee decennia van Curaçaose geschiedenis worden in Rum and Coca Cola wel heel erg snel verteld. Natuurlijk, beter dit dan niks, maar we zouden nog wel wat meer willen weten over de impact van de oorlog in de West, over de verduistering, de komst en het ‘opbergen’ van joodse vluchtelingen en Duitsers in kampen en de werkomstandigheden bij de olieraffinaderij. Want de bodem van de verhalenbron van de vader en oma van Izaline Calister, die op haar achttiende in 1987 naar Nederland kwam, lijkt nog lang niet opgedroogd.

In al haar vorige programma’s, zoals Tula & Juliet, de laatste is de overgrootmoeder van Calister, heeft de Curaçaos-Nederlandse zangeres zich vol passie ingezet om de geschiedenis en cultuur van de Antillen voor een breed publiek te presenteren. Ze heeft zelf ook een behoorlijk aandeel in de huidige Curaçaose cultuur, want de meeste liedjes uit Rum & Coca Cola zijn door haar zelf geschreven of vertaald. Daar zitten wonderschone nummers bij, zoals Kijk niet neer op mij, een titel die de koloniale verhoudingen kort en bondig weergeeft. Heel verrassend krijgt ook de Duitse klassieker Lili Marlene een plek in het programma, met een Papiamentse tekst van Calister. Het muzikale niveau van Rum and Coca Cola, met lieflijke wals en felle calypso en soms zeer complexe ritmes, is zeer hoog, mede door het uiterst lenige pianospel van Marc Bischoff die ook de levendige arrangementen maakte en de stuwende bas  van Samel Ruiz die ook viool speelt. Het is een genot om naar de zangeres Calister te luisteren, die ook zeer vaardig de Latijns Amerikaanse viersnarige quatro-gitaar bespeelt. Ze kan toegankelijk-lief, bijna half fluisterend zingen, als een zwoele bossanova-zangeres, en ook stoer voluit gaan en vocaal meezwieren op de pianoklanken.

Het titelnummer krijgt natuurlijk extra aandacht. De Andrew Sisters namen het in 1944 in minder dan tien minuten op als een studio-tussendoortje. Er zijn meer dan zeven miljoen exemplaren van verkocht en het stond zeven weken op nummer één in de Billboard-lijst. Door de zoete klanken van de Andrew Sisters, die zelf geen idee hadden waar het nummer echt over ging, is de ware betekenis van het lied ondergesneeuwd geraakt. De melodie is oorspronkelijk van de Venezolaanse calypsomuzikant Lionel Belasco en de tekst is van Rupert Grant uit Trinidad, die de artiestennaam Lord Invader gebruikte. Zijn tekst gaat over de opdringerige levensstijl van Amerikaanse soldaten in het Caribisch gebied en hun houding tegenover de lokale vrouwen.

Out on Manzanella Beach
G.I. romance with native peach
All night long, make tropic love
Next day, sit in hot sun and cool off

Drinkin' rum and Coca-Cola
Go down Point Koomahnah
Both mother and daughter
Workin' for the Yankee dollar

Deze coupletten betekenen niets minder dan de explosieve groei van prostitutie in het Caribisch gebied tijdens de tweede wereldoorlog door de komst van Amerikaanse soldaten met veel dollars op zak. In de Andrew Sisters-versie is een harde zin over vrouwen in de prostitutie wel aangepast.
Saw that the Yankees treat them nice
And they give them a better price.
Dat laatste zinnetje werd: Make Trinidad like paradise

Ook het treurige beeld van een lokale man, wiens toekomstige vrouw opeens overstapt naar een Amerikaan (The bride run away with a soldier lad/and the stupid husband went staring mad.) komt niet meer uit de mond van de Sisters, maar door het refrein van Rum and Coca Cola blijft het  een opmerkelijk historisch verknipt lied. Ondanks de vertelsnelheid is dit een bijzondere voorstelling, die een groot publiek verdient. Docenten en de schrijvers van de Nederlandse geschiedenisboeken voor het middelbaar onderwijs moeten zeker komen en aantekeningen maken.