Groots, meeslepend en ijzersterk

Op 15 juni 1990 was ik zonder kaartje op de bonnefooi naar de uitverkochte première van Toer van Schayks Requiem gegaan. Je weet maar nooit. En zowaar, in de buurt van de kassa bood een meneer mij een kaartje aan, zijn vrouw was ziek. “Eh, wat wilt u ervoor hebben?” “We hebben een abonnement dus het geld is toch allang uitgegeven, doe maar een kop koffie in de pauze.” Verpletterd door wat ik had gezien (en ook hoe) ging ik na afloop huiswaarts. En nu mocht ik wéér.

Het blijkt weer een soort godsgeschenk. Dat je naar een groots en meeslepend ballet kijkt van een internationaal topgezelschap op het Requiem van Mozart, live uitgevoerd door een geweldig orkest én koor én solisten is superfijn. Met de ogen van nu zou ik zeggen dat het soms een tikkeltje véél was wat ik zag, maar ook dat het een meesterwerk blijft, dat vol overgave en bezieling door 34 dansers werd gedanst. In het programmaboekje wordt choreograaf, danser en ontwerper (cum laude afgestudeerd aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten) Toer van Schayk, die de dag na de laatste voorstelling negentig wordt, uitgebreid geëerd. Voormalig eerste solist Clint Fahra zegt: “Toers bewegingen zijn qua vorm en techniek enorm gecompliceerd. Zijn balletten zijn levende sculpturen: hij dwingt het lichaam in de vreemdste posities, maar het resultaat is altijd prachtig.” Requiem’s lichtontwerper Jan Hofstra is eerder dit jaar op negentigjarige leeftijd overleden. Hij is ook de lichtontwerper van Symphony in C van George Balanchine, de opener van Legacies.

Het werk Symphony in C van George Balanchine ging in 1947 in première. Het Nationale Ballet zet met dit zwierige en romantisch ballet bijna tachtig jaar later de toon van de avond. Het openingsbeeld van getutuëerde danseressen onder drie kroonluchters is een klassiek statement ten top. Op muziek van Georges Bizet worden hier fraai-duidelijke patronen neergezet door de hele cast. Solisten kunnen hier hun technische beheersing tonen en doen dit duidelijk met veel enthousiasme en liefde voor dit ballet.

Het Balletorkest en dirigent Koen Kessels mogen nog wat uitblazen tijdens Hans van Manens Simple Things. Een topper in zijn oeuvre. Scarlatti Fever heet het stuk voor twee accordeons waarop wordt gedanst. Schalks en vol bravoure zetten twee dansers de toon, alsof ze elkaar laten zien ‘kijk eens wat ik kan’, ‘nou, maar ik kan dít’. Dit herhalen ze aan het einde. In het middendeel – op pianomuziek – krijgt het duo versterking van twee danseressen en wordt het allemaal wat serieuzer. We zien gevoelige duetten tot de laatste pianoklanken wegsterven en de accordeons weer inzetten.

Eindigen met een wereldpremière is misschien best oneerbiedig. Dat wil niet zeggen dat het kortste stuk (circa 13 minuten) van de avond, dat als derde staat geprogrammeerd, de minste indruk maakte, zeker niet. De Canadese choreograaf Kirsten Wicklund maakte het fraaie Monumento op Monument to an Universal Marriage waarmee de Nederlandse componist Willem Jeths in 2011 een muzikale hommage bracht aan tien jaar universeel burgerlijk huwelijk in Nederland. Een geweldig stuk, uitgevoerd door het orkest in hun bak en een sopraan en mezzosopraan die in zwart gewaad gekostumeerd ook op toneel mogen staan. De strakke zilver & goud-glimmende ‘verweerde’ kostuums van Tatyana van Walsum verdienen speciale vermelding. Monumento is Wicklunds debuut op het grote toneel van Nationale Opera en Ballet, hoewel ze na haar danscarrière inmiddels al een aantal choreografieën op haar naam heeft staan. Zij voelde zich zeer aangetrokken tot dit stuk en wilde ‘omdat de muziek zo rijk en gelaagd is’ haar ‘dansers niet gewoon ‘op’ de muziek laten bewegen, maar hen er echt onderdeel van maken’. Het thema of de boodschap in de muziek heeft de choreografe vertaald door met de genderrollen te spelen. Zonder hiërarchie gaat een vijftal dansers – ook bewust een wat onwennig aantal – totaal op in de muziek, van zacht en vloeiend tot soms gedurfd ingewikkeld. Hoe er dan soms even wordt gestopt en de een de ander die wél in beweging is, bekijkt, doet soms denken aan Van Manens Simple Things dat er net aan voorafging. Een prachtige verrijking in de catalogus van Het Nationale Ballet!