De humor doet een stapje terug

Een van de meest gelukzalige geluiden is het graaien in een bak met Lego-blokjes. Het straalt niet alleen rust uit, maar ook creativiteit zonder dat het hoofd op hol slaat. En dan die mooie, felle kleuren. Dat er voor zover ik weet nog nooit een volwassen theatervoorstelling is gemaakt die op die magische Deense steentjes leunt, is bijna niet te begrijpen. Wouter Monden vult die leemte. En dat alleen al maakt Met Blokjes bijzonder.

De uitverkochte zaal in Diemen loopt langzaam leeg. Een schuifelaar op de trap fluistert nét hoorbaar tegen zijn buurman: ‘Er was niet zoveel te lachen hè?’ Het antwoord is met luidere stem: ‘Dat hoeft toch ook niet altijd.’ De korte conversatie eindigt met: ‘Maar het is toch cabaret?’

Die drie korte zinnetjes bleven in de tram naar huis na-echoën. Klopt, Met Blokjes is geen aaneenschakeling van grappige oneliners en verhaaltjes met een spetterende lach bij de clou. Dat is in het geval van Wouter Monden geen kwestie van luiheid of gebrek van humorinspiratie. Wie Monden kent als stand up comedian, als MC in een comedy line up of publieksopwarmer bij de shows van Arjen Lubach, weet dat Monden een grappenratelaar kan zijn. Diezelfde kant hoor je ook regelmatig in zijn column KINK op de Week bij KINK, het radiostation voor alternatieve rock. Maar in diezelfde columns kan hij ook bloedserieus een onderwerp afpellen, zonder nadruk op humor.

Monden staat in Met blokjes op het toneel als een bezorgde vader en een bezorgde burger. De dochter is zachtaardig en wat naïef, en is dus een makkelijke prooi voor de ongevoelige medemens. De wereld is er met al die megalomane, harteloze autocraten aan het roer niet plezieriger op geworden. In zo’n state of mind wordt de pittige humor even on hold geplaatst. En nee, daar is helemaal niets mis mee.

Space Shuttle in duizenden stukjes
Als de zaal volloopt vermaakt Monden zich achter een tafeltje dat bezaaid ligt met Lego-blokjes. Monden is een Lego-freak. En dan niet los gaan op een doos met louter rechthoekige of vierkante blokjes, raampjes en dakpannetjes om aardige huisjes te bouwen. Nee, hij werpt zich op dozen met duizenden priegelstukjes waar de Space Shuttle of andere ruimtevaartuigen mee kunnen worden gebouwd, en die herinneringen terughalen aan mannen met opmerkelijke namen als Wubbo Ockels en Chriet Titulaer. Het geluk krijgt een extra impuls door lekkere jaren negentig muziek van Oasis, Nirvana en Metallica op de achtergrond. Het geluk is helemaal compleet als hij samen met zijn dochter de Lego bouwwerken in elkaar puzzelt.

Een ideaal familietafereeltje veilig binnen de muren van het huis. Maar de buitenwereld is niet zo ideaal, en dan begint de voorstelling heen en weer te schuiven tussen vrolijke jeugdherinneringen als een examenreis naar Lloret de Mar en The A-Team en zwaar gemoed. Monden vertelt het indringende verhaal van Cornelis Ouwehand, die in mei 1940 op last van het Nederlandse leger eigenhandig zijn dieren moest afschieten, omdat het leger bang was dat de gevaarlijke dieren konden ontsnappen als het dierenpark onder vuur zou komen te liggen. Aan het eind van de oorlog schieten de Duitsers de overgebleven ijsberen dood. Het wordt helder en kalm verteld, prachtig, zoals ook Diederik van Vleuten dat kan.

Met enkele sappige tussenstapjes en geestige aanloopjes komt Monden bij de hoofdmoot van zijn verhaal, dat wel erg het karakter krijgt van een college geschiedenis of maatschappijleer. Monden zet uiteen welke acht stappen door een dictator in spé worden gezet om de samenleving fascistisch te verzieken. Als je die acht stappen goed tot je door laat dringen, en we zien het in de praktijk om ons heen gebeuren, dan vergaat het lachen je wel. Maar die finale miste helaas wel frisse, nieuwe inzichten en ontladende Maarten van Rossem-grapjes, waardoor er toch een ietwat onbevredigend gevoel bleef hangen aan het slot van deze intrigerende on-cabareteske cabaretvoorstelling.