Snelle grappen en gevoelige liedjes bij Saman Amini

Na het prachtige Samenloop van Omstandigheden waarmee Saman Amini op de Parade hoge ogen gooide, besloot hij cabaret te gaan maken. Hij wilde meer mensen bereiken. Dat is glansrijk gelukt. Saman Amni’s integratieplan heeft hij inmiddels meer dan honderd keer gespeeld. Nu is er een opvolger: Saman Amini’s Integratieplan #2: Alles is Perspectief.

Half oktober zag ik een try-out in Droog, een klein zaaltje van De Kleine Komedie in Amsterdam waar tachtig mensen ingepakt werden door de innemende performer met razendsnelle grappen en gevoelige liedjes. Een paar weken later spreken we elkaar en heeft Amini alweer de helft van zijn teksten herschreven. ‘Ik ben een perfectionist. Dat is een ziekte. Ik besteed heel veel tijd aan het maken van een nieuw programma. Ik schrijf minstens een maand in mijn eentje. Dan volgt een maand dat ik samen met Geert schrijf, mijn regisseur. Daarna gaan we try outen en schaven we voortdurend de teksten bij. Liedjes schrijven gaat me makkelijker af. Een goed verhaal schrijven met een mooie opbouw is gewoon moeilijk. Maar het gaat steeds beter. Toen we tien jaar geleden A seat at the table schreven was ik net zo gestrest als toen ik kind was in het azc. Nu kan ik samen met Geert schrijven. Het levert andere perspectieven op. En het creëert afstand, dat heb ik nodig.’

Aan perspectieven geen gebrek bij Amini. Als acteur kan hij razendsnel schakelen tussen humor en tragiek wat hij op magistrale wijze liet zien in zijn vorige programma Onaantastbaar. Maar met Integratieplan deel 2 is Amini terug met onvervalst politiek cabaret. De toon is vlijmscherp, het spectrum breed. Polarisatie is het overkoepelende thema en goed voor talloze grappen, naar ook serieuze verhalen. Bijvoorbeeld over een klein Drents dorp dat woest was toen er vijftienhonderd asielzoekers kwamen maar hen al snel omarmde. Wilders en Yesilgöz komen ook regelmatig langs. Hij kijkt opnieuw naar een situatie die hem diep raakte, waarin hij werd aangeduid als ‘Iraanse cabaretier’, terwijl hij zo graag als Nederlander gezien wilde worden. Vanuit de wijsheid die hij inmiddels heeft opgebouwd, herbezoekt hij dat moment. Niet om het oordeel te herhalen, maar om te kijken naar de intentie van de ander — en juist daarin een depolariserende werking te ontdekken op zijn blik op zijn identiteit als migrant, en op racisme als vraagstuk op zichzelf. ‘Maar ik snap dat ik altijd gezien zal blijven worden als een buitenstaander. En ik heb zelf ook last van verwarring.  Ik haal nog steeds Andre van Duin en Freek de Jonge door elkaar.’ Amini schaart zichzelf onder de progressieven. ‘‘Links en rechts zijn geen vaste betekenissen meer. Je kunt rechts zijn en progressief, en links en behoudend. Laatst speelde ik een try-out waar een familie in de zaal zat — PvdA, D66 en VVD. Dat een VVD’er zich na afloop veilig voelde in de zaal omdat ik iedereen eerlijk benaderde, gaf mij een goed gevoel.’

Amini maakt politiek cabaret met plezier maar ergert zich aan het gemak waarmee extreemrechts vaak wordt weggezet. ‘Ik geloof dat racisme, fascisme en xenofobie voortkomen uit angst. En haat is vaak niets anders dan vermomde pijn. Waar ik moeite mee heb, is hoe progressief Nederland neerkijkt op extreemrechts. Daar verwacht ik meer empathie.’

Amini is als theatermaker nog steeds sterk in ontwikkeling. Hij wordt nog steeds beter en zijn publiek groeit. Zijn nieuwe programma gaat vanaf 5 februari door het land en eindigt met shows in De Kleine Komedie. Ga kijken. Over een jaar of wat ligt Carré aan zijn voeten.